Koninklijk paradijs en vegan diner

Vegan Church en Aert Schouman
Zaterdag 8 april. Wat een mooie zonnige dag is het! Vegan Church is met tien kunstminnenden uit het hele land naar Dordrecht getogen om zich te laten inspireren door het thema van de tentoonstelling Koninklijk Paradijs. Ik heb er echt zin in! Ik hoop mooie kunstwerken te bewonderen van Aert Schouman (1710, Dordt – 1792, Den Haag). Schouman, de veelzijdige achttiende-eeuwse kunstenaar die aanvankelijk Bijbelse en mythologische thema’s schildert, maar later kiest voor decoratieve composities met o.a. vogels. Hij versiert met zijn fantasierijke en zo waarheidsgetrouw mogelijke verbeeldingen van exotische vogels en nog nooit eerder geziene dieren uit de Nieuwe Wereld de muren van de edelen en de rijken.
Gelukkig hebben we een rondleiding geboekt met een gids van het museum. Zo krijg je toch even net iets meer te horen en te zien. Om 15.00 uur neemt ze ons met bloemrijke verhalen mee de achttiende-eeuwse wonderlijke wereld in. Een wereld vol kleur en vormen, dieren en emoties, portretten en politiek, adel en dukaten. Ze vertelt ons bevlogen over het leven van Schouman als vrijgezel en hoe hij zijn hele leven wijdt aan de kunst.
Velen van ons zijn onder de indruk van de talenten van Schouman. Zijn aquarellen zijn adembenemend. Sommige zijn geschilderd met kwasten die slechts een enkele haar bevatten. Ook zijn gravures op glaswerk oogsten bewondering. Toch zijn het de gevederde vrienden die de meeste aandacht trekken en vooral het plafondwerk over de fabel dat alle vogels hun ene gestolen veer komen terughalen. Uiteindelijk wordt Schouman met zijn talent hemeltje schatrijk doordat hij veel opdrachten krijgt van de adel en de rijken van zijn tijd. Vandaar het thema van deze tentoonstelling: Koninklijk Paradijs.

Mijn voorstelling van het begrip ‘Koninklijk Paradijs’
Vooral dit laatste vind ik interessant om te ontdekken. Wanneer ik namelijk in het voorjaar over deze tentoonstelling lees in de Trouw en vervolgens kijk op de site van het Dordrechts Museum, krijg ik een bepaald idee van de tentoonstelling. Misschien ben ik al teveel ‘besmet door christelijk vegan denken, geloven en handelen’; dat kan heel goed. Want ik stel me zo voor dat we een kijkje krijgen in de achttiende-eeuwse verbeelding van de schepping van God, zoals bedoeld in het Koninkrijk van God. En daarom: Koninklijk Paradijs. De insteek blijkt dus net iets anders…
De adel is namelijk zo weg van de muurversieringen vol natuur uit Holland en uit de Nieuwe Wereld dat men bijvoorbeeld een paneel met tropische vogels, gesitueerd in een landschap met molens en boerderijen, een prominente plaats geeft in paleizen en regeringsgebouwen. Verrassend, maar vervreemdend vind ik het ook. Alsof deze dieren ‘van ons Westerlingen’ zijn. Nou ja, je zou het zomaar kunnen denken, te meer omdat deze exoten bewust naar Europa worden gehaald. Niet zozeer vanuit enige vorm van dierenwelzijn (daar komt pas in 1864 verandering in als de Nederlandse Vereniging tot Bescherming van Dieren wordt opgericht), maar vanwege de nieuwsgierigheid van de mens en ‘tot nut en vermaak’.
Schouman schildert niet alleen vogels. We verbazen ons over het ‘kameel-paard’, zoals de giraffe in eerste instantie wordt genoemd. Ook verbeeldt hij honden met de staart tussen de benen vanwege een kind met een zweep. Of een orang-oetan als jong mens met een beker in de hand. En een zwaan die in paniek haar eieren vertrapt omdat ze opgeschrikt wordt door een hond die opeens uit het struikgewas opduikt. Dat laatste tafereel wordt dan in de beschrijving ‘vermakelijk’ (grappig) genoemd.

Enkele kritische vragen
Daarom heb ik voor de gids die ons rondleidt naast waardering ook een kritische vraag. Ik stel me namelijk voor dat er in de achttiende eeuw geen consensus is in reflectie vanuit een doordachte (christelijke) dierenethiek (zoals gezegd duurt het nog een eeuw voordat de ‘Dierenbescherming’ het licht ziet). Maar hoe is dat eigenlijk vandaag de dag? De gids zou naast feitelijke informatie over de kunst uit die tijd toch kunnen aangeven dat het vandaag de dag met alles wat we weten uit de ethologie (gedragswetenschappen omtrent dieren) niet meer oké is om op deze wijze met medeschepselen om te gaan, zo over hen te spreken of hen zo te portretteren? Mijn vraag wordt gelukkig door de gids erkend als een terechte vraag. Dat geeft hoop!
Tegelijkertijd zijn deze maand twee panda’s in Rhenen komen wonen. Ze worden in de promotie van het Ouwehands Dierenpark ‘troeteldieren of knuffelberen’ genoemd. Vanaf mei kunnen ze worden bewonderd door het publiek. Toch is er weinig troeteldier aan aan deze medeschepselen, want het blijven hoe dan ook wilde dieren. Dus vraag ik me af: ‘Misschien is er in al die eeuwen met het exploiteren van inheemse dieren toch niet zoveel veranderd?’

Thee drinken en naar Daantje
Genoeg kritische reflectie! Een deel van de groep gaat lekker thee drinken terwijl een ander deel een film bekijkt over de restauratie van de kunstwerken van Schouman, enkele foto’s maakt van de getoonde objecten, de kinderkunst met de zelfgemaakte fantasierijke vogels bewondert en vervolgens de museumshop bezoekt.
Daarna gaan we heerlijk eten bij Daantje. Wat een feest en wat een hartelijkheid! Hoe fijn is het om als gelijkgestemden samen rond de tafel te zitten, het goede te genieten van wat God in Zijn schepping aan ons geeft, verhalen met elkaar te delen, elkaar aan te moedigen om door te gaan op de weg die we bewandelen en te proosten op het leven voor al het leven. En vooral niet te vergeten: iemand van Vegan Church krijgt speciaal de groeten van Daantje. Voor jou, Gijsbert! Bij deze, de heel hartelijke groeten en een knuffel van Daantje!

Sandra

PS: Leuk weetje: 151 jaar en 1 dag na de oprichting van de Nederlandse Vereniging tot Bescherming van Dieren (25 augustus 1864) wordt Vegan Church geboren: 26 augustus 2015.